Variëren met rollen

Ruimte maken voor maatwerk

Elke professional heeft vanuit zijn of haar functie een primaire taakstelling. Die moet voor een jongere en diens ouders duidelijk zijn. Kenmerkend voor het effectief optreden van een professional is dat hij verschillende manieren gebruikt om uitvoering te geven aan die taak. Wanneer een professional in staat is om zijn manier van werken aan te passen aan wat een jongere in een bepaalde situatie nodig heeft, ontstaat maatwerk.

“Als professional moet je én grenzen kunnen stellen én kunnen meebewegen.”
~ Professional

Wees flexibel

Thuiszitters hebben bijna altijd te maken met verschillende professionals. Te denken valt aan de mentor, leerplichtambtenaar, jeugdverpleegkundige, jeugdwerker of psycholoog. Zij hebben allen verschillende mogelijkheden om thuiszittersproblematiek aan te pakken. Het is belangrijk dat zij hierin kunnen variëren, al naar gelang de situatie dat van hen vraagt. Met andere woorden: ze moeten maatwerk kunnen leveren. Zo is het in sommige situaties opportuun dat een leerplichtambtenaar snel overgaat tot het opmaken van een proces-verbaal, terwijl het in een andere situatie beter is als hij zich coulant opstelt.

Stem rollen in de keten af

Ook in de samenwerking is het belangrijk dat professionals in hun handelen kunnen variëren. Het leveren van maatwerk vraagt dan van professionals dat zij gezamenlijk keuzes maken in de meest passende combinatie van handelingen, dat zij hun handelingen op elkaar afstemmen en afspraken maken over de uitvoering ervan. Bovendien is het belangrijk dat professionals op zoek gaan naar nieuwe opties als reeds uitgeprobeerde mogelijkheden niet blijken te werken.

“In een proces zijn momenten van grenzen stellen, meebewegen, timen en doseren. Soms is het handig hierin taken en rollen te verdelen.”
~ Professional

Voer regie

Afstemming en afspraken over wie wanneer welke rol gaat vervullen maakt regievoering noodzakelijk. Voor alle betrokkenen, zowel de professionals als de jongere en diens ouders, moet duidelijk zijn wie de regie heeft. De specifieke situatie en omstandigheden van de individuele jongere zouden leidend moeten zijn voor de keuze wie de rol van regievoerder vervult. Daarnaast is het belangrijk dat jongeren mee mogen bepalen wie in hun casus regie voert.

Voorwaarden

Maatwerk mogelijk maken

Om maatwerk te kunnen bieden is het belangrijk dat organisaties ruimte creëren, zodat professionals hun handelen en de keuze van invulling van hun rol kunnen afstemmen op de situatie van de jongere. Dat bekent niet dat er geen afspraken of regels nodig zijn. Het is belangrijk dat professionals zich kunnen verantwoorden voor hun keuze als zij van regels en protocollen willen afwijken. Bovendien is het belangrijk dat organisaties afspraken maken over opschaling, zodat professionals weten wanneer ze anderen moeten inschakelen. De nieuwe afspraken die in het kader van de decentralisaties in het sociaal domein en de invoering van de Wet passend onderwijs moeten worden gemaakt bieden kansen om professionele ruimte en opschaling te regelen. Het gaat dan om de afspraken tussen jeugdhulp organisaties en gemeenten, binnen samenwerkingsverbanden voor voortgezet onderwijs en tussen deze samenwerkingsverbanden en gemeenten.

Regievoering mogelijk maken

Afstemming en afspraken over wie wanneer welke rol gaat vervullen maakt regievoering noodzakelijk. Organisaties moeten hiervoor de condities scheppen zodat professionals in hun handelen niet door regels belemmerd worden.

Goede voorbeelden van variëren in rollen

De voorbeelden die hieronder worden beschreven laten zien dat maatwerk ontstaat als een professional een bewuste keuze maakt om zijn of haar rol af te stemmen op wat de jongere op dat moment nodig heeft. Het woord bewust is hierbij cruciaal. Maatwerk veronderstelt dat de professional weet welk effect hij beoogt, en met welke rol hij deze het best kan bewerkstelligen.

De coachende docent

Een jongere voelt zich onzeker. Ze is langdurig slachtoffer geweest van pestgedrag. Haar docent en mentor is opgeleid als coach. Hij creëert gedurende de dag momenten om leerlingen die dat nodig hebben aparte aandacht te geven. Op die momenten gaat het niet alleen om de leerstof, maar gebruikt hij zijn coachingsvaardigheden om, zoals in het geval van deze jongere, aan sociale vaardigheden te werken.

De leerplichtambtenaar ondersteunt

Een jongere gaat al geruime tijd niet meer naar school. De school schakelt de leerplichtambtenaar in. De school vertelt de leerplichtambtenaar dat de jongen thuis wordt geconfronteerd met de scheiding van zijn ouders, dat zijn resultaten op school achteruit gaan en dat hij niet meer gemotiveerd is om naar school te komen. De gesprekken tussen de mentor en de jongere hebben onvoldoende effect gehad. De leerplichtambtenaar verwacht dat het toepassen van een sanctie, zoals het opmaken van een proces-verbaal, in dit geval niet effectief is. Ze besluit tot het voeren van een aantal gesprekken met de jongere en zijn ouders. Ze maakt afspraken met hen over het inschakelen van het schoolmaatschappelijk werk. De jongere en de ouders kunnen zich vinden in de voorgestelde werkwijze.

“Dat we als school de leerplichtambtenaar snel hebben ingeschakeld, heeft een belangrijke rol gespeeld in het behalen van succes. Door de casus tijdig te bespreken zat de leerplichtambtenaar in de startblokken.”
~ Professional

De leerplichtambtenaar handhaaft, de rechter biedt ruimte

Een jongere verzuimt in toenemende mate. De school meldt het verzuim bij de leerplichtambtenaar en deze gaat direct over tot het opmaken van een proces-verbaal. Hierdoor komt het proces van onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming en zitting bij de kantonrechter op gang.
De rechter houdt de zitting aan en creëert daardoor een tijdspanne waarin de jongere tot acties gemaand wordt. Omdat de jongere nog onvoldoende voortgang boekt, wordt de zitting opnieuw aangehouden om als een stok achter de deur te dienen. Als de jongere voldoende voortgang heeft geboekt, spreekt de rechter een maatregel van jeugdreclassering uit om de continuïteit in ontwikkeling te borgen.

Wat zou u doen als...?

's Ochtends geeft Ayhan vaak aan dat hij zich niet goed voelt en daarom niet naar school kan. Vaak blijkt hij in de loop van de dag niet echt ziek te zijn. Zijn moeder vindt het moeilijk om hiermee om te gaan en hem te stimuleren toch naar school te gaan. Samen met moeder zoekt Hermine, de gezinscoach, naar een oplossing.

Wat zou u doen als u


gezinscoach was?


...

Wat Hermine deed

Hermine brengt samen met Ayhan en moeder de belemmeringen om naar school te gaan in kaart. Samen kijken ze wat er nodig is om de belemmeringen weg te nemen en wie hen daarbij kan ondersteunen. De steun wordt gevonden bij de huisarts. Die is bereid een controlerende rol op zich te nemen en moeder daarin te ontlasten. Ze spreken af dat als Ayhan zich ziek wil melden, hij eerst contact opneemt met de huisarts.

Hoe het verder ging

Ayhan en zijn moeder zijn tevreden over de afspraak. Moeder voelt zich gesteund en hoeft haar zoon nu enkel op de afspraak met de huisarts te wijzen. Ze hebben niet langer onenigheid over of Ayhan wel of niet ziek is. Het ziekteverzuim vermindert en de controlerende rol van de huisarts is uiteindelijk niet meer nodig.

Reflectie op het voorbeeld

Dit voorbeeld laat zien dat het professionele netwerk om een gezin heen mogelijkheden biedt als de professionals bereid zijn te variëren in hun rolopvatting. Doordat de huisarts bereidt was zijn rol flexibel op te vatten was een passende oplossing voor handen.

Integraal aanbod zorg en onderwijs


Ga samen aan de slag