Integraal aanbod zorg en onderwijs

Geen woorden maar daden!

Om thuiszittersproblematiek aan te pakken is het belangrijk dat professionals uit zorg en onderwijs een gezamenlijk aanbod doen dat past bij de specifieke problematiek van de jongere en het gezin. Professionals moeten kunnen inschatten wat de jongere nodig heeft en hoe er vanuit zorg en onderwijs kan worden bijgedragen aan oplossingen. Daarvoor is het belangrijk dat professionals het zorg- en onderwijsaanbod kennen.

Verbind zorg en onderwijs op een manier die past bij wat de jongere nodig heeft

Om passende oplossingen te bieden aan een jongere en het gezin is het een voorwaarde dat professionals uit de jeugdhulp, zorg en het onderwijs hun activiteiten met elkaar verbinden. De wijze waarop deze verbinding wordt gelegd kan van situatie tot situatie verschillen, afhankelijk van wat voor de jongere nodig is om zijn situatie te verbeteren. Dat vraagt van professionals dat ze creatief zijn en diverse oplossingen kunnen bieden. Daarnaast is het van belang dat jongeren en ouders worden betrokken. Zo willen jongeren niet altijd dat zorg plaatsvindt in de school, terwijl professionals dit vaak als mogelijkheid zien om zorg zo laagdrempelig mogelijk te maken.

Ken elkaar, elkaars werkwijze en aanbod

Om tot een voor de jongere en ouders passende oplossing te komen, moeten professionals uit de jeugdzorg, gezondheidszorg en het onderwijs elkaars aanbod en werkwijze kennen. Daarbij is het van belang dat ze weten welke disciplines nodig zijn om een volgende stap in het vinden van passende hulp te kunnen zetten. Zo kan het voor de begeleiding op school belangrijk zijn dat er eerst een psychiatrisch onderzoek wordt gedaan in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Daarnaast vraagt het van professionals dat ze voldoende vertrouwen hebben in elkaars deskundigheid en verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd moeten professionals elkaar waar nodig ook kritisch kunnen bevragen over hun aanpak.

“Verbetering van de verbinding in de driehoek "jongeren/ouders-school-zorg" vraagt een cultuurverandering in onderwijs én zorg. Professionals uit beide domeinen zijn vanuit goede bedoelingen en met veel inspanning te verkokerd bezig. Ze vragen andere professionals er te laat bij.”
~ Expert

Schaal op indien nodig

Het is belangrijk dat professionals kunnen opschalen. In de interne zorgstructuur van de school kunnen professionals oplossingen zoeken voor jongeren met relatief eenvoudige problematiek. Voor jongeren met ernstige, complexe problematiek is zorg nodig die niet in de reguliere zorgstructuur van scholen kan worden geboden. Het is voor professionals een uitdaging om een inschatting te maken van de ernst van het probleem en hun eigen grenzen te onderkennen als de problematiek ze boven het hoofd stijgt. Aan de ene kant gaat het erom niet te snel op te schalen, maar aan de andere kant moet extra of andere hulp wel tijdig worden ingeroepen als het nodig is. Mentoren en zorgcoördinatoren kunnen bijvoorbeeld opschalen in zorg- en adviesteams (waar vaak medewerkers van Bureau Jeugdzorg, Jeugdgezondheidszorg en soms ook Geestelijke Gezondheidszorg deel van uitmaken).

Voorwaarden

Eén plan voor onderwijs en zorg

Samenwerking tussen professionals uit zorg en onderwijs kan worden gestimuleerd wanneer organisaties afspraken maken en regels met elkaar afspreken die dit ook mogelijk maken. De transities in het sociale domein en de invoering van de Wet passend onderwijs bieden daarvoor kansen. Zo vraagt de Wet passend onderwijs dat iedere jongere een plan krijgt voor onderwijs en ondersteuning. Overigens is het belangrijk dat de regels en afspraken professionals niet hinderen in het vinden van creatieve oplossingen en verbindingen tussen zorg en onderwijs.

Scholing en ondersteuning door specialisten

In de komende jaren zal de nadruk meer op de preventie komen te liggen. Dit vraagt onder meer van leraren, mentoren en zorgcoördinatoren dat zij signalen die aangeven dat een jongere problemen heeft in een vroeg stadium herkennen en betekenis kunnen geven.
Om deze taken goed uit te voeren is het belangrijk om professionals uit het onderwijs ondersteuning te bieden in de vorm van scholing in kennis en vaardigheden. Daarnaast is het van belang dat de professionals specialisten uit zorg en onderwijs kunnen betrekken zodat deze hun expertise kunnen inbrengen om signalen goed te duiden.

“De kleinschaligheid, gelijkgestemde leerlingen, een vaste docent en begeleiders maken dat ik mij veilig voel.”

Zorg en onderwijs in het huiskamerproject

Om te zorgen voor een integraal aanbod tussen zorg en onderwijs is het van belang dat individuele professionals uit beide domeinen elkaar actief opzoeken. Structuren kunnen vergemakkelijken dat professionals uit zorg en onderwijs met elkaar samenwerken. Een voorbeeld is het huiskamerproject waarin een samenwerkingsverband passend onderwijs samenwerkt met een jeugdzorginstelling om zorg en onderwijs te bieden voor jongeren met angststoornissen. De huiskamer is een kleinschalige, veilige leef- en leeromgeving met een eigen ingang en een vaste docent. De ambulante begeleiding is gericht op opvoedondersteuning in de thuissituatie en de ondersteuning van de jongere in het omgaan met de angststoornis. De onderwijs- en zorgprofessionals werken samen met de jongere en diens ouder(s) aan de voorwaarden om de stap richting school weer mogelijk te maken. Er is intensief overleg tussen de docent, ambulant begeleider, jongere en ouder om inzicht te krijgen in de problematiek, ermee om te leren gaan en leerachterstanden weg te werken.

Goede voorbeelden van samenwerken aan integrale zorg en onderwijs

In onderstaande voorbeelden zijn professionals erin geslaagd een integraal aanbod van zorg en onderwijs te bewerkstelligen. Kenmerkend voor deze voorbeelden is dat de professionals uit de beide domeinen tegelijkertijd én in samenhang met elkaar handelen. Dat doen ze door: met elkaar in gesprek te gaan, aan te sluiten bij de beleving van jongeren en ouders, de samenhang tussen de problemen op school en thuis te onderkennen en concrete en praktische acties te ondernemen.

Passende oplossing in overleg tussen thuis, zorg en onderwijs

Een jongere is afgestroomd naar de havo, maar blijft onvoldoendes halen; de jeugd-GGZ constateert de aandachtstekortstoornis ADD. De thuissituatie is belastend voor de jongere: haar broertje met ADHD vraagt veel aandacht, moeder is ziek en heeft geldzorgen. Het zorgteam wil uitval voor zijn en besluit de mentor te vragen het gesprek aan te gaan met de ouders en een psycholoog van de jeugd-GGZ. Samen besluiten zij tot een vorm van huiswerkbegeleiding met coaching.

GGZ op school voor voortgezet onderwijs

Een jongere volgt therapie bij de GGZ voor een angststoornis. Hij vindt het moeilijk om naar school te gaan, durft het huis niet te verlaten en is bang voor mensen. De psycholoog zoekt contact met de mentor van de klas. In overleg tussen de jongere, psycholoog en mentor wordt afgesproken dat de psycholoog de jongere iedere dag voordat de lessen beginnen op school opvangt om hem te helpen goed aan de schooldag te beginnen.

Interventie school onderdeel van therapie

Een jongere spijbelt frequent. Daarnaast spelen er problemen in de thuissituatie. Een therapeut uit de GGZ, de jongere en ouder stellen de te behalen doelen vast, inventariseren de belangrijkste belemmeringen en kijken ze wie de jongere en ouder kunnen ondersteunen in het wegnemen van deze belemmeringen. Op basis van deze informatie gaat de therapeut met de school in overleg. Ze spreken af dat de school de ouder zal bellen als de jongere niet op school verschijnt. De school kan zo moeder en jongere ondersteunen in het gewenste gedrag. Als blijkt dat de jongere echt niet meer naar de school wil, wordt in overleg tussen de school, leerplichtambtenaar, jeugdreclassering en therapeut een vervolgschool gevonden. De therapeut is bij het intakegesprek met de mentor van de nieuwe school aanwezig.

Wat zou u doen als...?

Alice gaat sinds vier maanden niet meer naar school. Ze heeft weinig contact met haar klasgenoten en voelt zich niet veilig in de klas. Ze ziet er erg tegenop om naar school te gaan. Thuis is ze boos en verdrietig. De ouders weten niet wat ze met het gedrag van Alice aanmoeten.

Niet lang nadat Alice thuis kwam te zitten hebben haar ouders Bureau Jeugdzorg (BJZ) benaderd. Ze waren op zoek naar tips en tools om Alice beter te kunnen begeleiden. Op basis van het psychodiagnostisch onderzoek adviseert BJZ een psychiatrisch vervolgonderzoek, omdat Alice kenmerken heeft van een autismespectrum-stoornis. De ouders zetten dit echter niet door.

Via de buurvrouw komen de ouders erachter dat een plek op de Herstart een goede optie kan zijn voor Alice. Dit is een programma waarin langdurige thuiszitters individuele begeleiding krijgen om ervoor te zorgen dat ze na 16 weken weer zelfstandig naar school kunnen gaan. De ouders benaderen Marion, de zorgcoördinator van de school, met deze vraag.

Wat zou u doen als u


zorgcoördinator was?


...

Wat Marion deed

Marion gaat het gesprek aan met Alice, haar ouders en BJZ. Alice blijkt erg gemotiveerd om weer naar school te gaan, maar ziet op tegen terugkeer in haar eigen klas. In het gesprek wordt ook duidelijk is dat een psychiatrisch vervolgonderzoek nodig is om te weten wat er met Alice aan de hand is. Marion spreekt af dat Alice kan worden ingeschreven op Herstart indien Alice en haar ouders akkoord gaan met een nieuwe aanmelding bij BJZ en een psychiatrisch vervolgonderzoek.

Alice en haar ouders omschrijven Marion als iemand die gedreven is om jongeren te helpen, die betrokken is en altijd bereikbaar, ook ’s avonds en in het weekend. Bovendien vinden ze het prettig dat Marion de samenhang bewaakt in de afspraken tussen Herstart en BJZ.

Hoe het verder ging

Op de Herstart heeft Alice het erg naar haar zin. Ze haalt haar leerachterstanden in, maar blijft erg angstig om terug te gaan naar haar oude school. In het psychiatrisch onderzoek wordt vastgesteld dat Alice een angststoornis heeft. Alice krijgt cognitieve gedragstherapie. Ook de ouders krijgen begeleiding. Uiteindelijk wordt een cluster 4-indicatie aangevraagd en gaat Alice naar het speciaal onderwijs.

Reflectie op het voorbeeld

In het voorbeeld zijn de volgende onderdelen van succesvol handelen zichtbaar:

  • De zorgcoördinator gaat serieus in op de door ouders voorgestelde oplossing;
  • De zorgcoördinator maakt contact met de jongere en ouders en is dichtbij en betrokken;
  • De zorgcoördinator combineert de inzet van jeugdzorg met begeleiding op school;
  • De zorgcoördinator geeft aan welke rol van de ouders en jongere wordt verwacht en dat hun inzet niet vrijblijvend is.

Aansluiten bij jongeren


Reflecteer op eigen rol en houding