Eigen kracht

De professional als coach

Als jongeren en ouders ervaren dat zij problemen zelf kunnen oplossen, geeft dit zelfvertrouwen en vertrouwen in de toekomst. Om dit probleemoplossend vermogen van jongeren en ouders te stimuleren moet de professional op zoek naar de eigen kracht van de jongere, ouders en het netwerk. Het is aan de professional om samen met jongeren en ouders te bepalen hoe datgene waar de jongere en diens omgeving krachtig in zijn, kan worden aangewend om de thuiszittersproblematiek op te lossen. Dit vergt van de professional dat hij zich opstelt als coach en jongere en ouders stimuleert om zelf verantwoordelijkheid te nemen. Als meerdere professionals betrokken zijn is het van belang dat deze hun acties onderling afstemmen.

“Als ik iets goed deed, dan complimenteerde de mentor mij. Dat was belangrijk voor me.”

Zoek naar wat een jongere kan en wil

Vanaf het eerste moment dat de problemen zich voordoen, is het van belang om niet alleen te benadrukken wat niet goed gaat, maar vooral te kijken naar mogelijkheden; wat wel goed gaat, waar de jongere en diens omgeving krachtig in zijn en wat ze kunnen en willen. De professional kan samen met jongeren en ouders bepalen hoe die mogelijkheden kunnen worden benut om de problemen op te lossen. De professional krijgt dan meer de rol van coach en de jongere krijgt meer controle over de oplossing van zijn problemen. Het is belangrijk jongeren hierin te ondersteunen door het tonen van begrip en vertrouwen en het geven van positieve feedback.

“Ik kan altijd terecht bij mijn tante.”

Zet het netwerk in

De hulp van het netwerk kan worden ingezet om jongeren en ouders te ondersteunen in het oplossen van de problemen. Het netwerk wordt bijvoorbeeld gevormd door (semi)professionals, vrienden, familie of buren. Zo kan het een ouder helpen als de wijkagent ook een oogje in het zeil houdt op een puberende jongere. Maar ook kan een familielid, vriend of buurvrouw de jongere bijvoorbeeld helpen bij het plannen van schoolwerk of het vinden van een stage. Het versterken en het inzetten van het netwerk vraagt van professionals dat zij de mogelijkheden van het netwerk verkennen en op een passende manier inzetten.

Grenzen aan eigen verantwoordelijkheid

Het inzetten van de eigen kracht en de kracht van het netwerk doet een beroep op de eigen verantwoordelijkheid voor het oplossen van de problemen. Een nuancering is hier op z'n plaats. Er zijn immers grenzen aan de verantwoordelijkheid die jongeren en ouders op zich kunnen nemen. Deze grenzen worden onder meer bepaald door de complexiteit van de oorzaken die leiden tot thuiszitten en de mogelijkheden van jongeren en ouders hier daadwerkelijk invloed op uit te oefenen. Het is belangrijk dat jongeren een verantwoordelijkheid krijgen die past bij wat ze aankunnen. Dit vergt van professionals dat ze daarvan een inschatting maken en een goede verhouding vinden tussen het leggen van de verantwoordelijkheid bij jongeren en het waken voor overbelasting. Gaandeweg, nadat hiermee positieve ervaringen zijn opgedaan, kunnen jongeren en ouders meer verantwoording dragen.

Voorwaarden

Kantelen mogelijk maken

Het versterken van eigen kracht vraagt een kanteling in het denken en handelen van professionals. De focus verschuift van het actief zelf oplossen van problemen voor jongeren naar het vergroten van het oplossend vermogen van jongeren. Organisaties kunnen de voorwaarden scheppen die hiervoor nodig zijn. Het gaat er dan bijvoorbeeld om dat professionals beschikken over passende methoden en instrumenten zoals motiverende gespreksvoering, het in kaart brengen van het netwerk of de mogelijkheid om een eigen kracht conferentie te organiseren.

Goede voorbeelden van het versterken van eigen kracht

In onderstaande voorbeelden krijgen jongeren – met ondersteuning – zelf verantwoordelijkheid om hun situatie te verbeteren.

Werken aan een eigen doel

Een mentor benoemt tijdens een intakegesprek de slechte busverbinding tussen huis en school. Door de slechte verbinding heeft de jongere een behoorlijk lange reistijd. De mentor vraagt de jongere – die de laatste tijd veel van school heeft verzuimd – hoe zij ervoor gaat zorgen dat ze ondanks de slechte verbinding toch op tijd op school is. Ook vraagt hij haar waarom ze zo een tijdsinvestering wil doen om naar school te komen. De jongere antwoordt dat zij graag naar school wil om een diploma te halen. De mentor laat de jongere op deze manier verwoorden waarom ze voor de school heeft gekozen. Daarmee is het bezoeken van deze school haar eigen doel geworden, waarvoor ze zelf verantwoordelijkheid kan nemen.

Zelf verantwoordelijk voor een stageplaats

Een jongere moet voor zijn opleiding een stagewerkplek zoeken en vertelt op school een goede plek te hebben gevonden, terwijl dit niet het geval is. Dit komt uit als de coördinator op school contact opneemt met de betreffende instelling. Zonder stageplek kan hij zijn opleiding niet vervolgen. De coördinator gaat het gesprek met de jongere aan en confronteert hem met haar bevindingen. De jongere erkent dat hij gelogen heeft. Hij was bang om te vertellen dat hij nog geen stageplek had. De coördinator spreekt een termijn af waarop de jongere een andere stage zoekt. Ook spreken ze door op welke manier hij die plek kan vinden en wie hij bij zijn zoektocht kan betrekken. De jongere belt vervolgens samen met zijn zus stageadressen. Het lukt hem om op korte termijn een afspraak te maken bij een stageplek en hij wordt aangenomen.

Wat zou u doen als...?

Filiz durft niet meer naar school. Ze heeft geen vriendinnen op school en is het liefst thuis. Moeder is erg betrokken, maar weet niet goed hoe ze Filiz moet helpen. Ze voelt zich machteloos. Filiz is in behandeling bij een instelling voor jeugd-GGZ. Moeder belt Sara, de hulpverlener die haar dochter behandelt, en vraagt om hulp.

Wat zou u doen als u


deze hulpverlener was?


...

Wat Sara deed:

Sara zorgt dat ze bereikbaar is voor moeder. Via mail en telefoon kan moeder bijna dagelijks met haar zorgen bij haar terecht. Daarnaast besteedt ze in de behandeling van Filiz ook aandacht aan het versterken van de kracht van moeder. Ze onderzoekt hoe het netwerk van het gezin kan worden ingezet om moeder te ontlasten. Zo spreekt ze met moeder af dat ze elke dag een activiteit voor zichzelf onderneemt en dat Filiz af en toe bij haar oma logeert. Ook helpt Sara moeder om haar grenzen aan te geven.

Hoe het verder ging

De opvoedkracht van moeder is versterkt waardoor Filiz meer structuur krijgt en beter kan functioneren.

Reflectie op het voorbeeld

In dit voorbeeld wordt duidelijk dat professionals ook aandacht moeten hebben voor de kracht van het gezin van de jongere. Ouders zijn belangrijk in het vinden van een oplossing. Een voorwaarde is wel dat ouders in staat zijn de jongere te ondersteunen. Daarnaast kan gebruik worden gemaakt van het netwerk van het gezin. Hier heeft de sociaal psychiatrisch verpleegkundige het netwerk ingezet om moeder te ontlasten.

Tempo en timing


Vooruitgang boeken motiveert