Algemene informatie

STJ en het onderzoek naar het thuiszitten

De inspecties van het Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ) zijn in 2013 een toezichtonderzoek gestart naar de aanpak van thuiszitten. Dit onderzoek is vooral gericht op het vinden van werkende elementen in het handelen van professionals. STJ heeft ervoor gekozen om zich in dit onderzoek te richten op professionals omdat uit eerdere STJ-onderzoeken steeds bleek dat (morele) handelingsplicht van professionals essentieel is voor goede hulp aan jongeren (onder meer in de nota Leren van Calamiteiten). Omdat voor STJ bovendien de resultaten voor jongeren centraal staan, is besloten dit onderzoek te richten op het vinden van werkende elementen in het handelen van professionals. STJ wil met deze vorm van stimulerend toezicht een bijdrage leveren aan het verbeteren van de aanpak van thuiszitten. Op deze website worden de bevindingen gepresenteerd, vervat in zeven thema's.

Het aantal thuiszitters op nul

In Nederland is het recht op onderwijs geborgd in wet- en regelgeving, onder meer in de leerplichtwet. Toch zitten jaarlijks vele leerplichtige leerlingen om diverse redenen thuis. Over het algemeen gaat het om kwetsbare jongeren, om complexe problemen en om een vaak langdurige zoektocht naar passend onderwijs en zorg. Het is voor deze jongeren en hun ouders dat een werkende aanpak van het thuiszitten belangrijk is.

Handelingen die de kans op succes vergroten

Net zomin als er één oorzaak is voor het thuiszitten is er één beproefd recept voor de aanpak ervan. Wel kunnen bepaalde handelingen van positieve invloed zijn op de kans op succes. In de drie samenwerkingsverbanden is veel informatie verzameld over de wijze waarop professionals het probleem van het thuiszitten aanpakken. Dit heeft mooie inzichten opgeleverd over werkende elementen in het handelen van professionals. Deze werkende elementen zijn ondergebracht in zeven thema's:

  • Aansluiting bij jongeren: reflecteer op eigen rol en houding
  • Signaleren en handelen: wacht bij twijfel niet af
  • Eigen kracht: de professional als coach
  • Tempo en timing: vooruitgang boeken motiveert
  • Partnerschap met ouders: initiatief voor de relatie ligt bij de professional
  • Variëren met rollen: ruimte maken voor maatwerk
  • Integraal aanbod van zorg en onderwijs: ga samen aan de slag

De thema's zijn niet los van elkaar te zien en beïnvloeden elkaar. Op deze website zijn de thema's nader uitgewerkt.

Verder terugdringen aantal thuiszitters

Het verder terugdringen van het aantal thuiszitters is ook met de blik op de toekomst van belang. Door de invoering van de Wet passend onderwijs op 1 augustus 2014 en de transities jeugdzorg en AWBZ per 1 januari 2015 verandert de werkomgeving van professionals. Een van de doelen van het passend onderwijs is dat er geen jongeren meer thuis komen te zitten door het ontbreken van een passend aanbod. Voor het realiseren van deze opdracht zijn niet alleen de scholen aan zet. Hiervoor is ook de inzet nodig van professionals in de jeugdhulp, de gezondheidszorg, het welzijnswerk en de gemeenten. Gemeenten krijgen de bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheid voor alle vormen van jeugdhulp. De scholen in de samenwerkingsverbanden krijgen een zorgplicht ook voor jongeren met een specifieke onderwijsbehoefte. De samenwerkingsverbanden passend onderwijs en de gemeenten zijn dus samen aan zet om het recht op onderwijs voor alle jongeren te realiseren.

Dank

Onze dank gaat uit naar de jongeren en hun ouders die bereid waren om hun ervaringen met ons te delen. Daardoor was STJ in staat om aan de hand van concrete casuïstiek het handelen van professionals te onderzoeken. Wij bedanken verder de besturen van de samenwerkingsverbanden VO28-05; Goeree-Overflakkee, VO-ROC Nijmegen e.o. en VO 23-05; Zwolle e.o. voor hun bijdrage aan en facilitering van het onderzoek. Tot slot bedanken we alle betrokken professionals en managers, en vertegenwoordigers van ouders en jongeren en brancheorganisaties, die samen met ons op zoek zijn geweest naar wat werkt in de aanpak van het thuiszitten.

Werkwijze

De inspecties van STJ zijn in het project over thuiszitten op zoek gegaan naar de werkende elementen van het professionele handelen. Het onderzoek had als centrale vraag:
“Welke factoren verklaren dat professionals succesvol handelen, in het voorkomen van thuiszitten en het oplossen van het complex van problemen van een thuiszittende jongere?”
De inspecties verstaan in dit onderzoek onder succesvol dat het handelen leidt tot het weer deelnemen van de jongere aan een passende vorm van onderwijs, andere dagbesteding en/of zorg.

Voor de uitvoering van het onderzoek zijn drie samenwerkingsverbanden voor voortgezet onderwijs (SWV-VO) benaderd, namelijk VO28-05; Goeree-Overflakkee, VO-ROC Nijmegen e.o. en VO 23-05; Zwolle e.o. Aan de hand van actuele casuïstiek hebben de samenwerkende inspecties het handelen van professionals in deze samenwerkingsverbanden onderzocht en de werkende elementen in beeld gebracht.
De volgende methoden zijn daarvoor ingezet:

  • gesprekken met jongeren en ouders
  • dossieronderzoek
  • bijeenkomsten met professionals (volgens de werkwijze van de group decision room; GDR)
  • bijeenkomsten met managers
  • observaties van ketenoverleggen
  • expertmeetings met vertegenwoordigers van jongeren, ouders en professionals

Het onderzoek richtte zich op jongeren in de leeftijdsgroep 11 tot en met 16 jaar, die (langer dan een maand) niet naar school gaan. Veel thuiszitters vallen onder deze leeftijdsgroep (de gemiddelde leeftijd van een thuiszittende jongere is 14,4 jaar). Bovendien zit in deze leeftijdsgroep de overgang van basis naar voortgezet onderwijs vervat; een moment waarop zich risico's ontstaan op thuiszittersproblematiek. In dit project beschouwt STJ een ieder die beroepshalve met jongeren werkt als professional.

Over Samenwerkend Toezicht Jeugd

Binnen Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ) is al het rijkstoezicht georganiseerd dat betrekking heeft op (de zorg voor) jongeren en dat gezamenlijk wordt uitgevoerd. De vijf inspecties die participeren in STJ zijn: de Inspectie voor de Gezondheidszorg, de Inspectie van het Onderwijs, de Inspectie Jeugdzorg, de Inspectie Veiligheid en Justitie en de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Welke van de vijf inspecties in een toezichtonderzoek samenwerken is afhankelijk van het onderwerp of de problematiek waar onderzoek naar wordt gedaan.

Bij STJ staat het belang van de jongere centraal. STJ baseert zich daarbij ook op het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind.

Telefoonnummer: 030 - 230 52 88
e-mail: info@jeugdinspecties.nl
Persvoorlichting: dhr. Kees Paling: 06 - 15035437

Colofon

Reik thuisziters de hand! is een project van het Samenwerkend Toezicht Jeugd

Tekst:Samenwerkend Toezicht Jeugd
Vormgeving:hAAi, Rotterdam
Fotografie:Hans Tak, hAAi
Techniek:hAAi