Aansluiten bij jongeren

Reflecteer op eigen rol en houding

Jongeren willen gehoord worden en serieus worden genomen. Een open houding en een onbevooroordeelde opstelling zijn hierin onmisbaar. Daarnaast is het voor jongeren belangrijk dat professionals gemakkelijk bereikbaar en actief zijn. Om deze rol te kunnen vervullen is het van belang dat professionals op hun eigen rol en houding kunnen reflecteren en in staat zijn die –indien nodig– aan te passen.

“Juiste hulpverlening bieden, is zoeken wat bij iemand past.”
~ Professional

Openstaan voor het verhaal van jongeren

Om ervoor te zorgen dat jongeren zich serieus genomen voelen, is het belangrijk om hun wensen en behoeften te inventariseren en daar zoveel als mogelijk bij aan te sluiten. De houding van professionals speelt hierin een belangrijke rol (zie figuur hieronder). De professional moet open staan voor het verhaal van de jongere en aandacht besteden aan hoe de jongere de problematiek beleeft. Jongeren vinden het bovendien belangrijk dat de professional onbevooroordeeld het gesprek met hen aangaat; dat zij het gevoel hebben dat zij een nieuwe kans te krijgen. Jongeren willen niet alleen praten, maar willen ook graag dat de professional (samen met hen) dingen onderneemt. Verder vinden jongeren het belangrijk dat de professional hen actief opzoekt en gemakkelijk bereikbaar is.

“Een klik met de leerkracht is belangrijk voor mij.”

Reflecteer op eigen rol en houding

Om goed aan te kunnen sluiten bij de jongere en de ouder(s) is het van belang dat de professional reflecteert op zijn eigen houding en handelen. Binnen zijn werk is de professional immers zijn eigen instrument en door middel van zelfreflectie kan hij zijn handelen, vaardigheden en waarden en normen in beeld brengen. De volgende stap is dat de professional zijn rol en houding aanpast, om beter aan te sluiten op wat de jongere nodig heeft. Het is wenselijk dat hij bijvoorbeeld verschillende gesprekstechnieken beheerst en zo binnen de mogelijkheden van zijn functie, een breed handelingsrepertoire tot zijn beschikking heeft.

Beperkingen in de aansluiting

Het aansluiten op jongeren betekent overigens niet dat de professional geen eisen of kaders mag stellen. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat jongeren onvoldoende zelfvertrouwen of motivatie hebben om een volgens professionals belangrijke volgende stap te zetten. Het is dan belangrijk om de jongeren toch te motiveren en te stimuleren de volgende stap te zetten en daar gezamenlijk op te reflecteren.

Voorwaarden

Reflectie en evaluatie organiseren

Om aan te kunnen sluiten bij de beleving van jongeren, is het van belang dat professionals reflecteren op hun houding en handelen. Organisaties kunnen professionals hierbij ondersteunen, bijvoorbeeld door het organiseren van intervisie en supervisie. Aan dit soort reflectie kan ook vorm worden gegeven in de multidisciplinaire teams die worden opgericht in gemeenten, in het kader van de nieuwe wet op de jeugdhulp. Daarnaast is het belangrijk dat de professionals samen met de jongeren de hulp of ondersteuning regelmatig evalueren en daar ook de rol die de professional in de hulpverlening speelt in betrekken. Overigens gaat het erom dat professionals naar aanleiding van de reflectie en evaluatie mogelijkheden hebben en benutten om - waar nodig - hun rol en houding aan te passen.

“Belangrijk is dat de jongere zelf aangeeft wat bij hem werkt of heeft gewerkt.”
~ Professional
“Dit was niet mijn keuze en ik was ook niet gemotiveerd.”

Organiseren van laagdrempeligheid en toegankelijkheid

Organisaties kunnen professionals ondersteunen in het bereiken van een goede toegankelijkheid en laagdrempeligheid. Laagdrempeligheid en toegankelijkheid hebben onder meer te maken met de vraag of de jongere een klik ervaart met de professional. Als de jongere zich bij een professional op zijn gemak voelt, durft hij gemakkelijker te vertellen waar hij behoefte aan heeft. Een voorbeeld om dit te organiseren is dat jongeren zelf hun eigen mentor of hulpverlener mogen kiezen. Ook kan het zinvol zijn dat jongeren langere tijd dezelfde mentor hebben, zodat jongeren een vast aanspreekpunt hebben en de mentor de achtergrond en situatie van de jongere beter kent. Daarnaast is het belangrijk dat professionals, als er een crisissituatie ontstaat, de mogelijkheid krijgen om ad-hoc te handelen om de jongere en zijn gezin waar nodig direct te ondersteunen. Tot slot verbetert de toegankelijkheid, wanneer jongeren met hun vragen ook buiten kantoortijden terecht kunnen.

Goede voorbeelden van het aansluiten bij de beleving van jongeren

De onderstaande voorbeelden geven situaties weer waarin jongeren zich serieus genomen voelden door professionals. Uit de voorbeelden komt naar voren dat het voor jongeren erg belangrijk is dat ze het gevoel krijgen dat de professional dichtbij ze staat, onbevooroordeeld is en hun situatie en behoeften begrijpt en daarbij aansluit.

Eigen regie

Een jongere met een ernstige angststoornis zit al langere tijd thuis. Hij durft nauwelijks het huis uit. Zijn begeleiders geven hem de regie over het tempo van de hulpverlening. Door kleine stapjes te zetten, gaat hij vooruit: hij komt hij weer naar buiten en gaat weer naar school. De jongere heeft het gevoel dat de begeleiders naast hem staan en hem ondersteunen. De jongere is uitgesproken blij met zijn begeleiders.

“De begeleiders gaan samen met mij naar huis of doen boodschappen met me. Deze praktische ondersteuning past goed bij mij.”

Onbevooroordeeld het gesprek aangaan

Wanneer de vriend van een jongere voor een aantal maanden gedetineerd raakt, besluit de hulpverlener van de jongere hierover met haar in gesprek te gaan. Ze bespreken de situatie en bespreken hoe de jongere ermee om kan gaan. De jongere voelt zich serieus genomen. Ze is blij dat de hulpverlener haar en haar vriend niet veroordeelt.

“De leerplicht- ambtenaar was aardig en had niet zo snel haar oordeel klaar.”

Dichtbij de jongere

Omdat een jongere angstig is, durft hij niet naar de dagbesteding. Op het moment dat de ouders de jongere bij de mentor afmelden, besluit de mentor om naar het huis van de jongere te fietsen en daar met de jongere in gesprek te gaan. Naar aanleiding van het gesprek durft de jongere toch te gaan en fietst hij samen met de mentor naar de dagbesteding.

Wat zou u doen als...?

Josien heeft achtereenvolgens op verschillende scholen gezeten. Ze is er veelvuldig gepest en heeft ook in andere opzichten een moeilijke tijd achter de rug. Omdat ze op de laatste school die ze bezocht heeft niet meer terug mag komen, moet ze opnieuw een andere school zoeken. Josien ziet daar erg tegenop. Haar nieuwe mentor - Ben - nodigt Josien en haar moeder uit voor een kennismakingsgesprek.

Wat zou u doen als u


mentor was?


...

Wat Ben deed

Bij de start van het intakegesprek zegt Ben tegen Josien dat het verleden tot het verleden behoort. Hij geeft Josien daarmee een nieuwe kans. Ze voelt zich met open armen ontvangen. Tijdens het gesprek gaat Ben ook op zoek naar de intrinsieke motivatie van Josien. Hij prikkelt haar om zelf te bepalen waarom het behalen van een diploma belangrijk is, daar verantwoordelijkheid voor te nemen en zich ervoor in te zetten.

“Ik wil een nieuwe start maken; ik begin van voren af aan.”
Hoe het verder ging

Josien gaat weer dagelijks naar school. Ze kan het goed vinden met haar mentor en heeft veel steun aan een aantal leerlingen met een vergelijkbare achtergrond. Ze krijgt steeds meer vertrouwen in zichzelf en het succesvol afronden van de opleiding.

Reflectie op het voorbeeld

In het voorbeeld zijn de volgende onderdelen van succesvol handelen zichtbaar:

  • De mentor motiveert de jongere verantwoordelijkheid te nemen voor haar eigen toekomst.
  • De mentor treedt de jongere onbevooroordeeld tegemoet, doordat hij niet vraagt naar het verleden.

Dit laatste betekent echter niet dat hij niet op de hoogte moet zijn van de voorgeschiedenis. Informatie over het verleden kan namelijk van belang zijn om signalen te kunnen duiden wanneer het niet zo goed gaat met de jongere.

Signaleren en handelen


Wacht bij twijfel niet af